WILLA KNITTLA

Powstanie zespołu willowego

Na przełomie XIX i XX wieku nieruchomość związana z Prokopem Knittlem funkcjonowała już jako zespół zabudowy o charakterze mieszkalnym i letniskowym.

Potwierdzają to ogłoszenia prasowe z 1900 roku, w których oferowano do wynajęcia willę Knittla w Wawrze. Ogłoszenie wymieniało pięć pokoi, kuchnię, wannę, prysznic oraz oddzielny ogród. Jednocześnie informowano o możliwości wynajęcia „innych mniejszych lokali”.

Nie był to zatem wyłącznie prywatny dom rodziny. Przynajmniej część zabudowy wykorzystywano komercyjnie, wynajmując ją osobom przyjeżdżającym do Wawra na wypoczynek.

Było to zgodne z przemianami zachodzącymi wówczas w miejscowościach położonych wzdłuż linii kolejowej na prawym brzegu Wisły. Dogodny dojazd z Warszawy sprzyjał rozwojowi podmiejskich letnisk, a wille z ogrodami stawały się miejscem sezonowego pobytu mieszkańców miasta.

Druga willa

Kolejne ogłoszenie, pochodzące z 1912 roku, potwierdza istnienie więcej niż jednego domu przeznaczonego na wynajem. Oferowano w nim murowaną willę określoną jako „druga od szosy”, składającą się z trzech dużych pokoi, kuchni i werandy, z osobnym ogródkiem. W ogłoszeniu zwracano również uwagę na dogodną komunikację.

W zestawieniu z ogłoszeniem z 1900 roku jest to ważna wskazówka dotycząca charakteru całej nieruchomości. Nie chodziło o pojedynczą willę otoczoną dużą działką, lecz o zespół kilku budynków mieszkalnych, z których przynajmniej część była przeznaczona na wynajem.

To właśnie taki charakter posiadłości najpełniej tłumaczy późniejszą nazwę „Kolonia Knittla”.

Nie wiadomo jednak, które dokładnie z budynków widocznych na planie z 1896 roku odpowiadają domom występującym w późniejszych ogłoszeniach ani czy zachowane obecnie wille przy ul. Kościuszkowców 19 i 21 są tymi samymi obiektami. Chronologia i lokalizacja przemawiają za związkiem zachowanej zabudowy z dawną posiadłością Knittlów, ale bez jednoznacznej dokumentacji budowlanej nie można utożsamiać poszczególnych obiektów z całkowitą pewnością.

1930 — Sprzedaż dywanów

W sierpniu 1930 roku Prokop Knittel zamieścił ogłoszenie o sprzedaży dywanów perskich i tekińskich. Były to przedmioty kosztowne, charakterystyczne dla zamożnie urządzonych wnętrz, a ich obecność pośrednio świadczy o wcześniejszym standardzie życia rodziny.

Nie wiadomo, co skłoniło Prokopa do sprzedaży. Anons ukazał się jednak w okresie narastającego Wielkiego Kryzysu, którego skutki po 1929 roku zaczęły być odczuwalne również w Polsce. Możliwe więc, że sprzedaż części wartościowego wyposażenia wiązała się z potrzebą pozyskania dodatkowych środków, choć na podstawie samego ogłoszenia nie można tego rozstrzygnąć.

W tym kontekście uwagę zwraca późniejsze obciążenie nieruchomości. W 1938 roku Prokop Knittel wraz z żoną i córką zaciągnął pożyczkę hipoteczną w wysokości 5000 zł w złocie, zabezpieczoną na całej posiadłości.

Ogłoszenie z 1930 roku może zatem stanowić jeden z pierwszych śladów pogarszającej się sytuacji finansowej rodziny, ale równie dobrze sprzedaż mogła wynikać z innych, nieznanych dziś powodów. Dopiero w zestawieniu z późniejszym zadłużeniem hipotecznym nabiera ono dodatkowego znaczenia jako możliwy element stopniowych zmian w sytuacji majątkowej Knittlów.

Ostatnie lata Prokopa

W 1938 roku, na krótko przed śmiercią Prokopa, nieruchomość została obciążona hipotecznie pożyczką w wysokości 5000 złotych w złocie. Obciążenie obejmowało całą posiadłość.

Prokop Knittel zmarł w 1939 roku. Po jego śmierci nieruchomość przeszła na spadkobierców. W latach 1942–1943 prowadzone było postępowanie dotyczące spadku i dalszego uregulowania praw własności.

Rozpoczynał się zarazem ostatni etap istnienia dawnej posiadłości jako większej całości.

Podział dawnej posiadłości

Najdokładniejszy obraz nieruchomości z tego okresu daje plan sporządzony przez mierniczego Dymitra Łukanina na podstawie pomiarów terenowych wykonanych 6 czerwca 1943 roku.

Cała posiadłość liczyła wówczas 18 596 m², czyli około 1,86 hektara. Projekt przewidywał jej podział na 13 działek.

Nie chodziło przy tym wyłącznie o rozdzielenie ziemi pomiędzy spadkobierców. Plan przewidywał również przekształcenie układu komunikacyjnego posesji: wytyczenie ulicy wewnętrznej oraz urządzenie połowy szerokości ul. Dębowej od strony nieruchomości Knittlów.

Był to więc faktyczny projekt przekształcenia dawnej rodzinnej posiadłości w zespół mniejszych parceli budowlanych.

Plan Łukanina stał się podstawą parcelacji zatwierdzonej w 1944 roku. Pierwsze części nieruchomości sprzedawano już w 1943 roku, a po zakończeniu wojny proces ten był kontynuowany. Kolejne wpisy hipoteczne i transakcje z okresu od 1946 roku dokumentują stopniowy podział i wyprzedaż gruntów.

W ten sposób przestała istnieć dawna posiadłość Knittlów jako jedna całość.