Wiera (1908–1992)

Wiera Knittel była trzecią z czterech córek Prokopa Knittla i Marii Jefimowny z Jurjewów. Prokop i Maria pobrali się w Warszawie w 1902 roku i mieli cztery córki: Marię, Halinę, Wierę i Tatianę. 

Wiera urodziła się 26 kwietnia 1908 roku w Warszawie. Datę tę podają amerykańskie dokumenty Social Security oraz jeden z rejestrów cudzoziemców. W innym zapisie rejestracyjnym widnieje 24 kwietnia 1908 roku, co wobec zgodności pozostałych danych należy najprawdopodobniej uznać za pomyłkę. 

Dzieciństwo i młodość spędziła w Warszawie i Wawrze. W pierwszych latach XX wieku jej ojciec pozostawał związany zarówno z centrum Warszawy – w 1908 roku mieszkał przy ul. Marszałkowskiej 43 – jak i z posiadłością w Wawrze, gdzie już wcześniej funkcjonowały należące do niego budynki przeznaczone m.in. na wynajem. 

Wyjazd do Stanów Zjednoczonych

Losy Wiery potoczyły się inaczej niż jej sióstr. W 1936 roku, mając 28 lat, wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych. Amerykańskie rejestry cudzoziemców odnotowują jej przybycie do Nowego Jorku 12 lub 13 września 1936 roku. Oba zapisy dotyczą tej samej osoby – zawierają ten sam numer dokumentu P063B00449 i numer rejestracji cudzoziemca A6394394.

Spis powszechny z 26 kwietnia 1940 roku odnotowuje Wierę w Miami Beach na Florydzie, pod adresem 590 15th Street. Pracowała tam jako służąca (servant) w prywatnym domu (private home) i najprawdopodobniej również w nim mieszkała. W formularzu zapisano ją jako pannę, urodzoną w Polsce. Podano wiek 30 lat, a więc o około dwa lata mniej, niż wynika z ustalonej daty urodzenia – 26 kwietnia 1908 roku.

Spis przynosi też ważną informację o jej wcześniejszym pobycie: jako miejsce zamieszkania 1 kwietnia 1935 roku wpisano Detroit w stanie Michigan. Pozostaje to w sprzeczności z dokumentami wskazującymi na przybycie Wiery do Stanów Zjednoczonych dopiero we wrześniu 1936 roku. Nie wiadomo, czy zapis z 1935 roku wynikał z błędu spisowego, czy też Wiera przebywała wcześniej w USA, czego nie odzwierciedlają dotychczas odnalezione dokumenty imigracyjne.

W 1940 roku jej stałym zajęciem była praca domowa w prywatnym gospodarstwie. W tygodniu objętym spisem przepracowała aż 64 godziny, a w 1939 roku około 48 tygodni, uzyskując dochód około 480 dolarów. Nie odnotowano innych źródeł dochodu. Jej wykształcenie określono jako ukończony pierwszy rok szkoły średniej.

Adres 590 15th Street znajdował się w rozwiniętej części Miami Beach, niedaleko głównych ulic i dzielnicy hotelowo-wypoczynkowej. Okolica intensywnie rozbudowywała się w latach 20. i 30. wraz z rozwojem Miami Beach jako modnego kurortu. Sam zapis servant – private home wskazuje, że Wiera nie pracowała w hotelu ani pensjonacie, lecz dla prywatnego gospodarstwa domowego. Nie udało się dotąd wiarygodnie ustalić nazwiska jej pracodawcy. W spisie Wiera jest jedyną osobą odnotowaną pod numerem 590, natomiast sąsiednie adresy 588 i 592 stanowią odrębne gospodarstwa. Możliwe zatem, że właściciele lub stali mieszkańcy domu byli w chwili spisu nieobecni, jednak pozostaje to jedynie przypuszczeniem.

Dodatkowy kwestionariusz spisowy, którym objęto Wierę, podaje, że oboje jej rodzice urodzili się w Polsce, a językiem używanym w jej domu rodzinnym był polski. Pierwszą z tych informacji należy traktować jako uproszczoną deklarację spisową, ponieważ nie odpowiada ona dokładnie ustalonym danym dotyczącym pochodzenia jej rodziców. Szczególnie istotny jest natomiast zapis, że w 1940 roku Wiera nie posiadała jeszcze numeru Social Security. Późniejszy dokument SSA z 1985 roku dotyczy już wydania duplikatu lub wymiany karty, co oznacza, że numer ten musiała otrzymać w okresie pomiędzy 1940 a 1985 rokiem.

Małżeństwo z Juliuszem Piaskowskim

30 listopada 1940 roku w Lucas County w stanie Ohio Wiera poślubiła Juliusa Piaskowskiego. Jej mąż miał 53 lata, był rozwiedzionym Polakiem i pracował jako monter instalacji rurowych (pipe fitter). Wiera mieszkała wówczas w Detroit. We wniosku małżeńskim podała jako swoich rodziców Prokopa Knittla i Marię Jurjewą, co jednoznacznie potwierdza jej tożsamość.

Dokument małżeński zawiera jednak istotną nieścisłość. Wiek Wiery określono w nim na 26 lat, co wskazywałoby na urodzenie około 1914 roku. Jest to sprzeczne z innymi amerykańskimi źródłami, które wskazują na rok 1908. Szczególnie istotna jest dokumentacja Social Security, podająca dokładnie 26 kwietnia 1908 roku, Warszawę jako miejsce urodzenia oraz Prokopa Knittla i Marię Jurjewą jako rodziców. Wiek zapisany przy zawieraniu małżeństwa należy zatem uznać za błędny. Nie wiadomo natomiast, czy była to zwykła pomyłka, czy Wiera z jakiegoś powodu podała niższy wiek.

Po ślubie występowała w dokumentach jako Vera Piaskowski, sporadycznie także w zniekształconej formie Piakowski. W dokumentacji zachowało się również jej nazwisko panieńskie Knittel.

Życie w Michigan

Wiera związała swoje dalsze życie z aglomeracją Detroit. Spis powszechny z 12 kwietnia 1950 roku odnotowuje ją w Hamtramck w hrabstwie Wayne w stanie Michigan, mieście niemal całkowicie otoczonym przez Detroit i stanowiącym w XX wieku jedno z najważniejszych skupisk polskiej emigracji w regionie.

W spisie Wiera występuje jako Vera Piaskowski, głowa gospodarstwa domowego (head) i wdowa. Oznacza to, że jej mąż Julius Piaskowski zmarł przed kwietniem 1950 roku. Jako miejsce urodzenia podano Polskę, a w rubryce dotyczącej naturalizacji zaznaczono „No”, co potwierdza, że w tym czasie Wiera nie była jeszcze naturalizowaną obywatelką Stanów Zjednoczonych. Nie odnotowano przy niej zawodu ani miejsca zatrudnienia.

Wraz z Wierą mieszkał 54-letni John Wronski, urodzony w Polsce i określony w spisie jako jej kuzyn (cousin). Pracował jako szlifierz (grinder) w fabryce samochodów i pozostawał w separacji. W gospodarstwie Wiery nie odnotowano dzieci. 

Dokumentacja Social Security potwierdza dalsze losy Wiery pod nazwiskiem Vera Piaskowski. Zachowany rekord z 27 czerwca 1985 roku nie dotyczy pierwszego nadania numeru Social Security, lecz wydania duplikatu lub wymiany karty. Podaje datę i miejsce urodzenia – 26 kwietnia 1908 roku, Warszawa – nazwisko panieńskie Knittel oraz rodziców: Prokopa Knittla i Marię Jurjewą. W dokumencie Wiera figuruje już jako obywatelka Stanów Zjednoczonych. Ponieważ spis powszechny z 1950 roku wskazuje, że nie była wówczas naturalizowana, obywatelstwo amerykańskie musiała uzyskać później. Dokładnej daty naturalizacji nie udało się dotąd ustalić.

Sprawa przed Kongresem Stanów Zjednoczonych

Szczególnie interesujący epizod w biografii Wiery ujawnia oficjalny „Congressional Record” z 12 maja 1952 roku. Na liście cudzoziemców objętych procedurą rozpatrywaną przez Senat Stanów Zjednoczonych figuruje „Piaskowski, Vera Knittel”.

Nazwisko Wiery znalazło się wśród osób objętych House Concurrent Resolution 76, dotyczącą zawieszenia postępowań deportacyjnych. Senat zgodził się wówczas z Izbą Reprezentantów, aby wobec wymienionych osób zawiesić deportację, a Prokurator Generalny anulował odpowiednie nakazy i uregulował ich status jako osób legalnie przyjętych na pobyt stały.

Dokument jest ważnym uzupełnieniem jej biografii. Pokazuje, że mimo kilkunastu lat pobytu w Stanach Zjednoczonych i małżeństwa z Juliuszem Piaskowskim jeszcze na początku lat pięćdziesiątych sytuacja imigracyjna Wiery wymagała szczególnego uregulowania. Sam zapis kongresowy nie podaje jednak przyczyny wszczęcia postępowania deportacyjnego. Nie wiadomo więc, czy problem wynikał ze sposobu jej wjazdu do Stanów Zjednoczonych, kwestii wizowych czy innych formalności imigracyjnych. 

Wiera a posiadłość Knittlów w Wawrze

Wyjazd Wiery do Stanów Zjednoczonych nastąpił trzy lata przed śmiercią jej ojca. Prokop Knittel zmarł 24 września 1939 roku, podczas oblężenia Warszawy. Wiera przebywała już wówczas za oceanem. 

W dokumentach dotyczących dalszych losów rodzinnej nieruchomości w Wawrze nie została ujawniona jako jej współwłaścicielka. Z posiadłością związane zostały natomiast trzy pozostałe córki Prokopa – Maria, Halina i Tatiana. W 1942 roku to Tatiana przedłożyła w sądzie wypis aktu zgonu ojca oraz oświadczenie dotyczące stanu prawnego nieruchomości. 

Nie udało się dotąd ustalić, dlaczego Wiera została pominięta. Jej pobyt w Stanach Zjednoczonych, wybuch wojny i prowadzenie spraw majątkowych w okupowanej Polsce niewątpliwie komplikowały sytuację, ale zachowane materiały nie pozwalają stwierdzić, że właśnie emigracja była bezpośrednią przyczyną takiego rozstrzygnięcia. Nie ma również podstaw źródłowych, aby zakładać, że wcześniej zrzekła się praw do majątku lub otrzymała od ojca inne świadczenie w zamian za rezygnację ze spadku. Kwestia ta pozostaje więc otwarta. 

Ostatnie lata

Wiera pozostała w Stanach Zjednoczonych do końca życia. Jej amerykańska biografia związana była przede wszystkim z Detroit i jego okolicami. Zmarła 13 listopada 1992 roku w Detroit, mając 84 lata.

Jej życie stanowi odrębny rozdział historii rodziny Knittlów. Jako jedyna z czterech córek Prokopa i Marii opuściła Polskę i związała swoje dalsze losy ze Stanami Zjednoczonymi. Zachowane dokumenty pozwalają prześledzić drogę od emigracji w 1936 roku, przez pracę na Florydzie, małżeństwo i osiedlenie w Michigan, aż po nieoczekiwany epizod związany z postępowaniem imigracyjnym przed Kongresem w 1952 roku. Jednocześnie jej wyjazd oddzielił ją od dalszych dziejów rodzinnej posiadłości w Wawrze, z którą po śmierci Prokopa związane pozostały trzy siostry Wiery.